Canh cánh về nguy cơ thị trường Việt Nam sẽ bị thôn tính bởi các tập đoàn đa quốc gia, ông Phạm Đình Đoàn, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Phú Thái, mong mỏi có được một “đầu tàu” phân phối bán lẻ, đủ sức kéo con tàu vươn lên phía trước.

Ông Phạm Đình Đoàn: “Tôi là người theo chủ nghĩa dân tộc trong kinh doanh!”

- Từ chục năm trước ông đã tiên liệu về sự phức tạp của thị trường bán lẻ Việt Nam, giờ nhìn lại ông nhận thấy mức độ khó khăn khi cạnh tranh trên thị trường này như thế nào?

Sau nhiều năm gây dựng, phát triển doanh nghiệp phân phối bắt đầu từ con số 0, rồi thường xuyên khảo sát các thị trường lớn trên thế giới, tôi đã tiên liệu trước những diễn biến phức tạp của thị trường bán lẻ từ khá sớm. Giờ đây nhìn lại, những dự đoán của tôi về một cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp Việt Nam và những đối thủ ngoại ngay chính sân nhà đang ngày càng hiện ra rõ ràng hơn. Các tập đoàn bán lẻ quốc tế có tiềm lực tài chính và kinh nghiệm vượt trội hơn rất nhiều so với các doanh nghiệp của chúng ta. Cứ so sánh thế này có thể thấy được sự khắc nghiệt thế nào: một doanh nghiệp Việt Nam vốn có lớn cũng chỉ đến khoảng 100 triệu USD, trong khi đó lợi nhuận của Walt Mart trong một quý đã là 3 tỷ USD. Họ chỉ cần dành ra 10% lợi nhuận của một quý để đầu tư vào Việt Nam, đi kèm với chiến lược đầu tư dài hạn chấp nhận lỗ trong 5 năm đầu tiên, thì cũng đã đủ khiến doanh nghiệp Việt Nam khó lòng mà trụ được trong cuộc chơi dài hạn này. Cứ cái đà như hiện nay, từ 5-10 năm nữa, các tập đoàn toàn cầu sẽ chèn ép và tiến tới thôn tính thị trường phân phối, bán lẻ của Việt Nam. Khi ấy Nhà nước sẽ khó lòng mà quản lý, điều tiết giá cả, còn các doanh nghiệp Việt Nam khó lòng tham gia được vào những chuỗi bán lẻ lớn này.

- Gần đây thị trường phân phối, bán lẻ của Việt Nam đã tụt hạng trong bảng xếp hạng về tiềm năng phát triển. Liệu đây có phải là một tín hiệu báo trước sự suy thoái của thị trường, thưa ông?

Thị trường phân phối, bán lẻ của Việt Nam được đánh giá là một thị trường mới nổi và hấp dẫn. Vì thế, xét về lâu dài, các tập đoàn hàng đầu thế giới vẫn phải hiện diện tại thị trường Việt Nam, cho dù sức mua chưa lớn và hiệu quả hoạt động chưa cao hoặc lỗ trong giai đoạn đầu. Trong khi có những doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu nản lòng vì lực bất tòng tâm trong cuộc cạnh tranh thì các tập đoàn nước ngoài vẫn kiên trì theo đuổi chiến lược kinh doanh vạch sẵn của mình. Cuộc chơi sẽ còn khắc nghiệt hơn nữa.

- Được biết đã từng tồn tại một liên kết giữa các nhà phân phối hàng đầu của Việt Nam trong nỗ lực tìm kiếm sức mạnh chung. Trên thực tế, dường như khó có được “bó đũa” trong khi mỗi “chiếc đũa” còn phải lo cho lợi ích của riêng mình?

Vì dự đoán được sự khốc liệt trong cạnh tranh, bốn doanh nghiệp hàng đầu của Việt Nam là Satra, Hapro, Saigon Co.op và Phú Thái đã thành lập Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển hệ thống phân phối Việt Nam (VDA). Đây là cơ sở để tạo nên sức mạnh cho các doanh nghiệp Việt Nam trong cuộc cạnh tranh không cân sức với các đối thủ ngoại. Tiếc rằng, quá trình triển khai vẫn chậm bởi vướng phải những khó khăn về mặt bằng xây dựng các trung tâm phân phối bán lẻ tại các tỉnh, thành và sự hỗ trợ từ phía Nhà nước. Trong kinh doanh phân phối bán lẻ, một khi yếu tố hạ tầng chưa được tháo gỡ thì rất khó tạo nên sức mạnh cho sự liên kết này. Đơn cử như, giờ muốn tạo nên một trung tâm phân phối bán lẻ tại một địa phương, doanh nghiệp phải trả tiền thuê đất một lần. Giả sử 1 siêu thị có diện tích 5 ha thì cần phải có một vài trăm tỷ để thanh toán tiền đất, nếu doanh nghiệp lo được khoản tiền này sẽ không còn khả năng tài chính để lo cho nguồn hàng, đầu tư công nghệ, quản trị và nhân lực nữa… Nếu Nhà nước cho phép doanh nghiệp được trả tiền thuê đất theo từng năm, như vậy đã là một sự tiếp sức vô cùng lớn đối với các doanh nghiệp.

- Cụ thể hơn, theo ông nhìn nhận cần làm gì để có được những “đầu tàu” trong lĩnh vực phân phối bán lẻ?

Để hình thành được những tập đoàn đủ sức dẫn dắt thị trường phân phối bán lẻ trong nước, trong năm nay Hội Doanh nghiệp trẻ Việt Nam đã kiến nghị và được Chính phủ cho phép thành lập tập đoàn phân phối bán lẻ với nòng cốt là 4 doanh nghiệp phân phối hàng đầu kể trên cộng với sự góp sức của cộng đồng doanh nghiệp trẻ trên toàn quốc.

Muốn tạo được “sức mạnh bó đũa”, Nhà nước cần có cơ chế để tạo nên những tập đoàn đủ sức mạnh như đầu tàu để kéo được những toa phía sau. Cơ chế này cần được hoạch định trong những chiến lược, chính sách kinh tế ở tầm quốc gia. Nếu nhìn về quá trình phát triển của những quốc gia lớn, có thể thấy những tập đoàn lớn, tập đoàn có qui mô toàn cầu góp phần vào việc định vị giá trị của quốc gia.

Nhưng để có những tập đoàn mạnh, một mình Nhà nước không thể làm được. Cần sự cộng hưởng từ cả đội ngũ các doanh nghiệp: từ nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà khai thác thương mại, dịch vụ với cơ chế win-win cùng sự động viên và sát cánh của người tiêu dùng Việt Nam. Phải làm sao để tư tưởng không chấp nhận một Việt Nam như một quốc gia với những doanh nghiệp nhỏ bé, ốm yếu và chỉ chuyên đi làm thuê, gia công được thấm đẫm và lan tỏa trong cộng đồng, tạo nên một ý chí Việt. Nếu không hành động nhanh chúng ta sẽ không còn thời gian để tạo dựng được đội ngũ doanh nghiệp đủ mạnh, cạnh tranh nổi với các tập đoàn quốc tế.

- Trở lại với Phú Thái, hiện công ty đang ở đâu trên chặng đường phấn đấu trở thành nhà phân phối bán lẻ hàng đầu Việt Nam?

Được thành lập từ năm 1993, đến nay Phú Thái đã trở thành một mô hình Tập đoàn phân phối và bán lẻ hàng tiêu dùng hàng đầu tại Việt Nam. Với gần 3000 nhân viên, Phú Thái đã xây dựng được mạng lưới phân phối bán sỉ rộng khắp trên phạm vi cả nước. Hiện nay, Tập đoàn Phú Thái có gần 30 đơn vị trực thuộc gồm các công ty thành viên, trung tâm phân phối và trung tâm kho vận trên toàn quốc. Với định hướng chiến lược đúng đắn, Phú Thái đã và đang đạt tốc độ tăng trưởng liên tục đạt trên 40%/năm.

Phú Thái đã áp dụng hệ thống quản lý chuyên nghiệp và quốc tế, các phần mềm quản trị hiện đại cùng đội ngũ nhân lực cao cấp trong và ngoài nước. Tiếp tục khẳng định vị trí hàng đầu trong hoạt động phân phối hàng hoá, xây dựng hệ thống kho vận và bán lẻ tại các tỉnh thành trên cả nước như Nam Định, Lạng Sơn… là nhiệm vụ trọng tâm của Tập đoàn Phú Thái trong giai đoạn tới.

- Để cụ thể hóa mục tiêu đó, chiến lược của Phú Thái là gì, thưa ông?

Dự kiến doanh thu Phú Thái năm 2020 đạt 1,8 tỷ đô la với 10.000 nhân viên. Việc mở rộng lĩnh vực kinh doanh sẽ giúp tăng khả năng cạnh tranh với các đối thủ ngoại khi họ tràn vào thị trường Việt Nam. Phú Thái cũng tham gia tích cực vào phong trào người Việt dùng hàng Việt thông qua việc xây dựng kế hoạch phân phối các mặt hàng đảm bảo chất lượng của các nhà sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, giá trị kinh doanh chỉ là một phần trong kế hoạch tổng thể. Vượt qua những rào cản ban đầu, Phú Thái đang hướng tới những mục tiêu cao hơn - luôn giữ vị trí hàng đầu trên thị trường Việt Nam, nơi trao gửi niềm tin cho hàng triệu người tiêu dùng.

- Đặt giả thiết, nếu có một doanh nghiệp nước ngoài muốn mua lại Phú Thái, ông sẽ quyết định thế nào?

Mặc dù Phú Thái có qui mô và mạng lưới hàng đầu Việt Nam, nhưng câu chuyện cạnh tranh vẫn là thách thức lớn. Giờ mà M&A thì có thể thu được hàng trăm triệu USD, nhưng chúng tôi không thể làm thế! Tôi là người theo chủ nghĩa dân tộc trong kinh doanh! (cười).

Tôi học được rất nhiều từ doanh nghiệp Nhật Bản: mỗi doanh nghiệp luôn hành động vì mục tiêu cao nhất - vì Nhật Bản hùng cường. Các doanh nghiệp Việt Nam nhìn chung vẫn chưa nhìn xa trông rộng, vẫn bị những cái lợi trước mắt và tư tưởng đố kỵ chen vào chuyện kinh doanh… Chỉ khi nào các doanh nghiệp Việt Nam biết đặt quyền lợi của tổ quốc lên trên quyền lợi doanh nghiệp, cá nhân thì Việt Nam mới có thể phát triển mạnh mẽ, thoát ra khỏi “bẫy thu nhập trung bình” được.

- Một giả thiết nữa, nếu tham gia vào một diễn đàn quốc tế mà được hỏi về bản lĩnh của doanh nhân Việt Nam, ông sẽ nói gì?

Chiến tranh là phép thử bản lĩnh khốc liệt nhất, Việt Nam vẫn đứng vững. Tôi tin với bản lĩnh ấy, Việt Nam sẽ hội nhập kinh tế thành công. Nhưng muốn có một đội ngũ doanh nghiệp mạnh cần đến “bà đỡ” mát tay như những cơ chế để nhân lên sức mạnh bản lĩnh của Việt Nam. Chúng ta có những giải thi đấu thể thao hết mình vì màu cờ sắc áo, thì trên thương trường và hội nhập kinh tế, chúng ta cũng cần tinh thần dân tộc với sức mạnh vô biên từ 86 triệu người dân.

- Với cá nhân ông, phẩm chất nào là quan trọng để có thể trở thành một nhà doanh nghiệp có tinh thần dân tộc?

Gần 20 năm lăn lộn trên thương trường, tôi nhận ra rằng, để đạt tới thành công đỉnh cao không chỉ cần một hướng đi khôn ngoan mà phải là một kế hoạch chinh phục và dẫn đầu về mọi phương diện. Muốn vậy “cuộc sống phải là sự phấn đấu không ngừng” và nhà lãnh đạo phải có bản lĩnh thép, đam mê và sáng tạo.

- Xin cảm ơn ông!

Lưu Hương

thực hiện