Với việc nhóm G12 (12 ngân hàng lớn chi phối 80% thị phần) đồng thuận giảm lãi suất sau chỉ thị mới nhất của Ngân hàng Nhà nước, hy vọng sự lộn xộn trong lãi suất huy động sẽ được chấn chỉnh. Một loạt biện pháp, cả "cứng" lẫn "mềm" được đưa ra để chống các ngân hàng lách luật.

Đua lãi suất vì không muốn bị rút ruột

Ngân hàng huy động lãi suất vượt trần là một thực tế đã xảy ra từ lâu và lặp đi lặp lại nhiều lần như một căn bệnh, trở thành một cuộc chạy đua không lành mành trong kinh doanh ngân hàng. Tuy nhiên, dù đã nhiều lần được cảnh báo với nhiều biện pháp kiểm tra thì cơ quan quản lý vẫn không phát hiện sai phạm.

Mới đây, thực hiện mục tiêu giảm lãi suất, Ngân hàng Nhà nước tuyên bố sẽ giữ nguyên trần lãi suất 14% và thừa nhận thực tế huy động lãi suất vượt trần xảy ra rất phổ biến. Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu phải chấm dứt tình trạng này và đưa ra nhiều biện pháp xử lý được giới kinh doanh cho "mạnh chưa từng có" để chấm dứt việc này.

Theo các ngân hàng, một trong những nguyên nhân khiến việc huy động vượt trần lãi suất là các ngân hàng nhỏ, khó huy động vốn, khó khăn về thanh khoản, khó cạnh tranh huy động vốn... buộc phải đẩy lãi suất lên cao để thu hút người gửi tiền. Số ngân hàng này không nhiều, quy mô nhỏ, chỉ chiếm khoáng 20% thị phần huy động. Tuy nhiên, khi các ngân hàng này tăng lãi suất thì như một phản ứng dây chuyền buộc các ngân hàng khác cũng phải vào cuộc nếu không muốn bị khách hàng rút tiển ra đi gửi nơi khác.

Đã từng bị khách hàng rút hàng chục ngàn tỷ để gửi sang các ngân hàng vượt trần có lãi suất cao hơn, lãnh đạo một ngân hàng quốc doanh thừa nhận, dù xuất phát từ những ngân hàng nhỏ nhưng các các ngân hàng khác kể cả lớn cũng phải lao theo nếu không muốn bị rút ruôt. Đó là thực tế "bé thắng lớn" trên thị trường huy động vốn vừa qua.

Tuy nhiên, tình hình sẽ thay đổi khi sau tuyên bố các biện pháp chấn chỉnh, lập tức 12 ngân hàng lớn đã cùng thống nhất và cam kết thực hiện đúng trần lãi suất huy động, chấm dứt tất cả mọi hiện tượng huy động vượt trần từ ngày 8/9.

Ngay sau cuộc họp với Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Đầu tư - Phát triển (BIDV) đã có nhiều cuộc họp nội bộ và phát đi thông báo toàn hệ thống, từ này 7/9, BIDV sẽ thực hiện mức trần lãi suất huy động 14% với VND và 0,5% đối với USD của các tổ chức và 2% đối với dân cư. Đi cùng đó là các chính sách về hạ lãi suất cho vay, kiểm soát tốt các quy định an toàn.

Đại diện BIDV cho biết, ngay sau thông báo này, BIDV đã có kế hoạch làm việc với tất cả các đầu mối ngay trong tuần này. Ngoài quy định của Ngân hàng Nhà nước, BIDV cũng có những biện pháp xử lý kỷ luật riêng của mình để thực hiện nghiêm.

Ông Trần Bắc Hà, Chủ tịch BIDV cho biết, tình trạng trước đây có thể nói là như "chợ", tranh giành không lành mạnh, các biện pháp kỷ luật chưa đủ và ngiêm nên mới có hiện tượng như vừa qua. Bây giờ chính là thời điểm lập lại trật tự.

Trước lo ngại việc hạ lãi suất sẽ khiến các ngân hàng này bị rút vốn, ông Hà cho rằng với 12 ngân hàng lớn với 80% thị phần sẽ thống nhất thực hiện ngiêm nên sẽ khó xảy ra tình trạng vốn chạy từ ngân hàng này sang ngân hàng khác như trước.

Ông Trần Bắc Hà, Chủ tịch BIDV cho biết, tình trạng trước đây có thể nói là như "chợ", tranh giành không lành mạnh, các biện pháp kỷ luật chưa đủ và ngiêm nên mới có hiện tượng vượt trần lãi suất.

Trong khi đó, trước khả năng người dân có thể rút tiền ra vì lãi suất không còn thực dương, ông Hà cho rằng, thực dương là phải tính cho lãi suất và lạm phát ở tương lại. Người gửi tiền trước đây 19% so với lãi suất tại thời điểm này hơn 15% tức là thực dương. Còn hiện nay gửi 14%/năm thì phải tính cho lạm phát 2012.

Theo mục tiêu của Chính phủ, lạm phát 2012 khoảng 10% - 12% thì khách hàng vẫn có lợi. Hơn nữa, trong điều kiện hiện nay, gửi ngân hàng vẫn là lựa chọn có lợi khi các kênh đầu tư khác như BĐS, chứng khoán vẫn đang khó khăn. Vì thế, không phải lo tiền chạy khỏi ngân hàng.

Hỗ trợ ngân hàng nhỏ để chống lách luật

Giảm lãi suất huy động, tuân thủ trần lãi suất là chuyện không có gì mới. Đây là một vấn đề đã đặt ra từ lâu và đã nhiều lần yêu cầu thực hiện nhưng không thành vì các ngân hàng tìm mọi cách lách luật để huy động vốn lãi suất cao. Và lần nay, các ngân hàng gương mẫu dù đồng thuận và đặt niềm tin vào nhau để hạ lãi suất nhưng vẫn chưa gạt bỏ được nỗi lo này.

Tuy nhiên, điểm khác được các ngân hàng trông đợi trong chỉ thị mới của Thống đốc chính là các biện pháp kỷ luật mạnh mẽ buộc các ngân hàng phải tính kỹ khi quyết định lách luật. Nói như ông Trần Bắc Hà, với các biện pháp ký luật mạnh như cách chức lãnh đạo, cấm làm việc trong ngành... đối với cá nhân; cấm mở rộng chi nhánh, kiểm soát chặt... đối với tổ chức thì không ai dám làm dại. Ai cũng lo cho mình trước nên sẽ thực hiện đúng; mà thực chất, hạ lãi suất là có lợi cho cả ngân hàng và DN thì tại sao không làm.

Đặc biệt, để giải quyết vẫn đề khúc mắc nhất trong chạy đua lãi suất huy động để ngân hàng bé không còn làm loạn thị trường là phải giải quyết khó khăn thanh khoản cho các ngân hàng này. Chính vì thế, một trong những biện pháp đi cùng với các mệnh lệnh hành chính là Ngân hàng Nhà nước sẽ dàng một khoảnh hỗ trợ thanh khoản có điều kiện cho các ngân hàng nhỏ. Và khi đã có hỗ trợ thông qua tái cấp vốn để giải quyết khó khăn thanh khoản thì các ngân hàng sẽ không còn vượt trần.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng sẽ có một cơ chế để điều hòa trong hệ thống. Để các ngân hàng lớn còn vốn hỗ trợ ngân hàng nhỏ thông qua thi trường liên ngân hàng. Đồng vốn sẽ được sử dụng hiệu quả nhờ linh hoạt hơn.

Đặc biệt, cùng các lệnh óâm, sự hỗ trợ vật chất cụ thể, Ngân hàng Nhà nước đang tiến hành hàng loạt biện pháp kiểm soát mạnh mẽ. Cùng một lúc, cơ quan quản lý đang huy động cả 3 hệ thống kiểm soát là cơ quan giám sát ngân hàng nhà nước, cơ quan kiểm soát nội bộ ngân hàng và sự giám sát lẫn nhau giữu các ngân hàng; huy động thông tin từ sự giám sát của khách hàng... để phát hiện và xử lý các trường hợp lách luật, vượt trần.

Đặc biệt, để có các bằng chứng rõ ràng nhằm chống lách luật, Ngân hàng Nhà nước sẽ ngiêm cấm việc ủy thác qua đơn vị con, bên thứ 3 để làm tăng chi phí vay vốn. Ngân hàng Nhà nước cũng sẽ làm việc với cơ quan thuế để bóc tách các loại chí phí, lợi nhuận của các ngân hàng, từ đó hoàn toàn có thể xác định ra các mạnh tăng phí, khuyến mãi... không đúng luật của các ngân hàng.

Hơn thế, hiện tại, cơ quan giám sát của Ngân hàng nhà nước sẽ theo dõi biến động dòng vốn trên thị trường, cụ thể đến từng ngân hàng và địa phương. Theo đó, hệ thống của ngân hàng Nhà nước trong ngày có thể biết sự gia tăng vốn đột biến hay suy giảm ở từng khu vực, từng ngân hàng... Đó là thông tin giúp lần ra các dấu vết và nguyên nhân của sự tăng giảm vốn đề có biện pháp xử lý. Tất nhiên, khi ngân hàng nào cố tình làm sai để huy động vốn thì cũng đễ dàng tìm ra và xử lý.

Đặt niềm tin vào các biện pháp để giữ vững trần lãi suất nhưng ông Trần Bắc Hà cũng cho rằng, điều quan trọng nhất trong dài hạn lãi suất cần tuân thủ các quy luật của thị trường và minh bạch. Những biện phá hiện nay là cần thiết cho thời điểm cấp bách nhưng hy vọng sang 2012 khi tình hình ổn định thì trần lãi suất và các điều hành hành chính sẽ bãi bỏ.

Nguồn: Vef